Giáo dục sớm phát triển vận động cho trẻ dưới 36 tháng tuổi -Ths. Bùi Thị Kim Tuyến

1. Ý nghĩa của việc giáo dục sớm phát triển vận động cho trẻ nhỏ 

Sức khỏe là vốn quý giá nhất, có ý nghĩa sống còn của con người. Thể lực tốt giúp ta có cơ thể khỏe mạnh, cường tráng, thông minh, nhanh nhẹn, năng động. 

Phát triển vận động ngay từ khi sinh sẽ giúp trẻ có thể lực vượt trội. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng: Nếu trẻ có cơ hội để trườn, bò sớm thì não sẽ được kích hoạt tốt. Nếu trẻ biết đi sớm thì trẻ sẽ thông minh hơn. Trẻ được vận động đa dạng thì các chức năng sẽ được kích hoạt và cấu trúc não bộ sẽ được phát triển và hoàn thiện. Vận động thô là vận động thể lực mà trẻ phải vận động toàn thân hoặc các cơ bắp lớn, ví dụ như bò, trườn, chạy, nhảy... Phát triển vận động thô giúp cho trẻ khỏe, dẻo dai. Vận động tinh là vận động các cơ nhỏ, chủ yếu là bàn tay, thể hiện sự khéo léo của trẻ, ví dụ như cầm thìa xúc, cầm kéo cắt, như múa dẻo,… Phát triển vận động tinh giúp cho trẻ khéo léo. 

Giáo dục phát triển vận động giúp phát triển trí não. Trí não điều khiển chân tay, điều khiển mọi hoạt động và nhận thức của con người. Việc rèn luyện vận động thể chất không chỉ giúp trẻ trở nên năng động mà còn giúp trí não phát triển, linh hoạt hơn. Vận động tốt giúp kỹ năng điều khiển tay tốt hơn, thị giác, thính giác tốt hơn, phổi nở hơn, cơ bắp phát triển hơn, nhận thức tốt hơn. Ngón tay hay bàn tay được ví như bộ não thứ hai của con người bởi vì nó đóng vai trò quan trọng nhất đối với mọi hành động hay suy nghĩ của con người. Có thể đến lúc, đến tuổi cũng sẽ làm được, nhưng có điều bố mẹ không biết não bộ của trẻ hoàn thiện chậm hơn và như vậy đã bỏ lỡ sự kích hoạt trong thời kỳ phát triển bùng nổ của nó.

Một đứa trẻ sẽ có cơ hội phát triển vượt trội hơn khi có cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh. Từ sơ sinh, trẻ được tập vận động mỗi ngày thì sẽ:

- Ăn tốt, ngủ tốt: Chơi nhiều, vận động nhiều, tiêu hao năng lượng. Vậy là nhu cầu ăn tăng lên, nhu cầu ngủ tăng lên. Mà trẻ sơ sinh thì nên ăn ngủ theo nhu cầu. Vận động cũng sẽ hỗ trợ hệ tiêu hóa, hô hấp, tuần hoàn phát triển tốt hơn. 

- Sức đề kháng tốt, dẻo dai ít ốm vặt: Khi vận động cơ thể sản sinh ra các kháng thể giúp trẻ thích nghi với môi trường tốt hơn. Mồ hôi ra nhiều khi vận động giúp đào thải độc tố.

- Đạt được các mốc phát triển sớm hơn: Trẻ được tập luyện một cách khoa học trong giai đoạn sơ sinh thì đều lẫy sớm hơn, ngồi sớm hơn, đi sớm hơn, nhanh nhẹn và cứng cáp hơn các trẻ ít được vận động. Trẻ được luyện tập thường xuyên sẽ nhanh đạt được các mốc phát triển hơn các trẻ bình thường.

- Tránh nguy cơ béo phì và ngừa bệnh tiểu đường: Năng lượng tiêu hao cho vận động của trẻ rất cao, điều này sẽ làm giảm một lượng lớn cholesteron tồn tại trong cơ thể bé, khi nhịp sinh học và quá trình đao đổi chất trong cơ thể ổn định nhịp nhàng thì không chỉ tiểu đường, các bệnh lý về tim mạch và các bệnh nhiễm trùng cũng sẽ không thể tồn tại.

- Trẻ nhận thức tốt hơn, nhanh hơn: Cơ thể khỏe mạnh, giúp trẻ ham học hỏi và tìm hiểu thế giới xung quanh. Tinh thần của trẻ sảng khoái và minh mẫn, khả năng thẩm thấu và tiếp nhận thông tin của trẻ cũng tốt hơn. 

Yêu cầu đối với giáo dục sớm phát triển vận động cho trẻ từ 0 đến 3 tuổi: 

- Tuân theo trình tự.

- Kiên trì.

- Chú ý sự khác biệt của từng trẻ.

- Quan sát tỉ mỉ phản ứng của trẻ.

- Cho trẻ thường xuyên bò trườn trong giai đoạn đầu.

- Luôn chú ý rèn luyện khả năng cân bằng cho trẻ.

2. Các yếu tố đảm bảo phát triển vận động cho trẻ em

2.1. Yếu tố bên trong

Sự phát triển tâm vận động của trẻ diễn ra song song với sự trưởng thành của hệ thần kinh trung ương và cơ thể nói chung. Trẻ sơ sinh, não chưa trưởng thành vì chưa được myelin hóa. Não sơ sinh nặng 300 – 400g (ở người lớn 1200 – 1400g). Quá trình myelin hóa hình thành sự phát triển thần kinh vận động. Trẻ em biết đi, biết chạy, biết phân biệt phía phải, phía trái.

2.2Yếu tố bên ngoài

Các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến sự phát triển vận động của trẻ:  

- Trẻ cần có chế độ sinh hoạt hợp lí phù hợp, đủ dinh dưỡng.

- Các thiết bị rèn luyện đa dạng, phù hợp với sự phát triển của trẻ. 

- Môi trường vận động và phương pháp giáo dục phát triển vận động.

3. Giáo dục sớm phát triển vận động dành cho thai nhi

Đặc điểm vận động của thai nhi: Xúc giác và cảm giác vận động của con người đều có thể truyền tới đại não thông qua các bó dây thần kinh. Cùng với sự phát triển não bộ của thai nhi, khi được hai đến ba tháng tuổi, các chi của thai nhi đã có thể vận động. Rất nhanh, những hoạt động của thai nhi trở nên phong phú hơn, biết nuốt, biết nôn, nhắm mắt, mút tay, nắm tay, cựa mình, đạp chân, vặn các đầu gân, duỗi chân tay. Sau khi mang thai được bốn tháng, thai phụ sẽ cảm nhận được sự vận động của thai nhi. Đây là những vận động mang tính bản năng trong quá trình phát triển của thai nhi. 

Thai giáo thông qua vận động: Quá trình thai giáo thông qua vận động của cha mẹ sẽ kích thích cảm giác được xoa và được vận động, giúp thai nhi có sự phát triển tốt hơn cả về thể chất lẫn tinh thần. 

- Thai giáo thông qua vận động, thứ nhất là thực hiện động tác xoa. Người mẹ nằm nghỉ trên giường, toàn thân thả lỏng, sau đó đặt ngón tay lên vùng bụng chỗ thai nhi thường đạp rồi ấn nhẹ và nâng tay lên. Hàng ngày nhẹ nhàng thực hiện động tác nâng và ấn nhiều lần, thời gian lâu dần thai nhi sẽ có phản ứng: mẹ ấn một cái, thai nhi đạp một cái. Đây chính là “sự vận động thai nhi” thú vị, có thể kích thích sự phát triển của não và độ mẫn cảm của cơ thể.

- Thứ hai là khi thai phụ mang thai được sáu, bảy tháng đã có thể xoa thấy đầu và lưng của thai nhi, người mẹ có thể nhẹ nhàng kích thích thai nhi “đi bộ” trong tử cung đồng thời cho thai nhi lắng nghe những giai điệu âm nhạc du dương. 

- Thứ ba là bản thân người mẹ phải tự thực hiện các động tác khi mang thai, tập thể dục một cách vừa phải và hợp lý. Tập thể dục không chỉ khiến thai phụ cảm thấy khoẻ khoắn, thoải mái hơn mà còn có lợi cho việc sinh nở. Điều quan trọng hơn là, tập thể dục còn có thể kích thích thai nhi vận động, thúc đẩy sự phát triển cả về thể chất lẫn tinh thần của con nhỏ. 

Thai nhi đã được rèn luyện thông qua vận động sau khi sinh ra các động tác của nó xuất hiện sớm hơn so với những đứa trẻ bình thường khác, sự phát triển của cơ bắp cũng tốt hơn, tay sẽ linh hoạt hơn, mà “tay linh hoạt thì đầu óc thông minh”, như vậy nó sẽ kích thích não phát triển một cách tự nhiên, con trẻ sẽ càng khoẻ mạnh thông minh hơn.

4.Giáo dục sớm phát triển vận động cho trẻ từ sơ sinh đến 1 tuổi 

4.1. Đặc điểm vận động của trẻ từ sơ sinh đến 1 tuổi

- Trẻ sơ sinh hoạt động chủ yếu do các phản xạ, và vận động còn mang tính chất hỗn loạn do trung tâm dưới vỏ chi phối. Trẻ có phản xạ tự nhiên như phản xạ bú, phản xạ nắm tay, phản xạ bắt chộp còn gọi là phản xạ Moro (khi vỗ vào thành giường nơi trẻ nằm, trẻ sẽ giật mình, hai tay giang ra rồi ôm choàng vào thân).

- Một tháng tuổi: Khua chân tay, có thể ngóc cổ lên khi được cho nằm sấp, bú sữa khỏe.

- Hai tháng tuổi: Thời gian ngủ giảm dần, những lúc thức trẻ biết chơi, nhìntheo vật sáng di động trước mắt. Khi đặt nằm sấp trẻ có thể giữ đầu. Lúc này, nếu ta huơ cái gì lên trước mặt trẻ thì trẻ lập tức cầm nắm rất chặt. 

- Ba tháng tuổi: Thích đạp vùng vẫy tay chân. Lẫy được từ ngửa sang sấp, nằm sấp ngẩng được đầu. Thích cười đùa với người xung quanh, thích chơi trò chơi, hướng về tiếng nói hoặc tiếng động.

- Bốn tháng tuổi: Thời gian thức và chơi tăng dần. Trẻ có thể vận động tự ý như cầm và kéo đồ chơi; có thể nhấc đầu, ưỡn ngực, đầu để thẳng, tay cầm chắc đồ chơi. Quay đầu về phía có tiếng động. Khi nắm tay kéo trẻ nâng lên khỏi mặt giường, trẻ giữ được đầu tương đối thẳng.

- Năm tháng tuổi: Có thể lẫy được từ sấp sang ngửa; ngồi được khi có người đỡ. 

- Sáu tháng tuổi: Bắt đầu ngồi được một mình nhưng dễ đổ, chưa vững. Khi đỡ có thể đứng thẳng, thích đỡ thẳng để tênh tênh. Biết giơ tay với những đồ vật trông thấy, cầm đồ chơi vào lòng bàn tay. Biết trườn ra phía trước và xung quanh.

- Bẩy tháng tuổi: Tự ngồi được vững; biết bò. Có thể tự cầm bánh đưa vào miệng ăn, đưa đồ vật từ tay này sang tay kia, biết vẫy tay chào, vỗ tay hoan hô.

- Tám tháng tuổi: Ngồi vững, khi dìu có thể đứng vững. Cầm được đồ vật cả hai tay, có thể đập vào nhau để có tiếng động và rất thích đồ chơi có tiếng động như chuông, quả lắc.

- Chín tháng tuổi: Trẻ ngồi vững lâu, bò bằng bàn tay, bàn chân, bắt đầu vịn thành giường, thành ghế để đứng lên. Có thể nhặt vật nhỏ bằng ngón tay cái và ngón tay trỏ; Biết vẫy tay chào, vỗ tay hoan hô.

- Mười tháng tuổi: Bám vào thành giường, ghế, tường…đứng vững, có thể bò lên xuống cầu thang, dùng ngón trỏ để chỉ đồ vật đòi vật mình ưa thích.

- Mười một tháng tuổi: Trẻ đứng vững, bắt đầu thích đi men, thích đập đồ chơi vào bàn rồi quẳng xuống đất. Sử dụng các ngón tay dễ dàng hơn.

- Mười hai tháng tuổi: Tự mình đứng lên, khi đi có thể làm thêm các động tác như vẫy tay hoặc nhặt đồ chơi, có thể trèo ra khỏi cũi có thành thấp, tự mở được nắp chai lọ, đòi tự xúc ăn. Sự phối hợp mắt và tay có hiệu quả, trẻ nhận ra những vật thể riêng biệt. Trong não đã ghi nhận dấu ấn ổn định của đồ vật.

Tuy nhiên, tùy theo từng trẻ mà các đặc điểm phát triển vận động của trẻ có thể có sự khác nhau, cũng có thể nhanh hơn và cũng có thể chậm hơn. 

4.2Phương pháp giáo dục phát triển vận động cho trẻ sơ sinh đến 1 tuổi

Massage cho bé: 

Bước 1: Massage bụng: Bạn dùng hai tay vuốt dọc thân của bé từ nách xuống đến bụng, dùng tay phải xoa quanh vùng rốn của trẻ theo chiều kim đồng hồ từ 3 đến 4 vòng. Sau đó tiếp tục vuốt nhẹ hai bên thân, sau đó dùng tay trái làm như tay phải. Lặp lại nhiều lần nếu trẻ thấy thích.

Bước 2: Massage chân kết hợp tập cơ chân. Bạn dùng 2 tay vuốt dọc thân bé, đến khi xuống chân thì làm động tác nắn chân bé theo chiều dọc. Động tác này khiến bé đỡ mỏi chân nên thường bé sẽ duỗi ra theo nhịp massage. Tiếp đó giữ chân phải thẳng, co chân trái, duỗi chân trái; giữ chân trái thẳng, co chân phải. Tiếp tục ít nhất 3 lần (ghi nhớ, động tác này làm chậm, không ép bé phải co theo, nếu chân bé cứng, bạn hãy thả lỏng và day khớp đầu gối cho bé trước khi làm). Dần dần 2 chân cùng co, khi co chân bạn hơi ấn nhẹ vào bụng bé rồi duỗi ra. Làm tối thiểu 3 lần. Cuối cùng là động tác đạp xe đạp. Bạn làm động tác từ chậm đến nhanh và không cố ép bé nếu bé cứng chân để chống lại.

Bước 3: Massage các khớp có thể xoay tròn và các khớp nhỏ của bé: bạn dùng lòng bàn tay dựng đứng lên, áp vào lòng bàn chân, lòng bàn tay bé và nhẹ nhàng xoay nhẹ để khớp cổ tay và cổ chân. Sau đó vuốt từng ngón tay, ngón chân cho bé để bé nhận thức được tay và chân của bé đều có thể cử động.

Bước 4: Làm động tác mưa rơi (dùng các ngón tay gõ gõ) trên lưng, trên bụng, ngực của bé.

- Cuối cùng, bạn vừa massage vừa nói chuyện với bé hoặc hát một cách hào hứng để tăng thêm sự yêu thích của trẻ với bài tập này.

- Cho trẻ nằm sấp từ sơ sinh đến 1, 2 tháng: ngay từ khi sinh ra, trẻ có thể ngẩng đầu được ít nhất 2, 3 giây. Khi cho bé tập thường xuyên, cơ cổ của bé nhanh cứng cáp, nhanh biết lẫy. Cho bé nằm sấp dần bé sẽ ngẩng đầu quan sát đồ vật, tìm đồ chơi; sau vài tháng bé sẽ chống hai tay nâng ngực.

- Phản xạ bước đi là phản xạ mà trẻ sơ sinh nào cũng có ngay khi vừa sinh ra. Bạn chỉ cần nhẹ nhàng đưa tay vào nách bé, giữ tư thế đứng, sau đó hơi ngả về phía trước, sẽ thấy chân bé có động tác bước đi. Sau khi trẻ được 1 đến 2 tháng tuổi, thường xuyên đỡ nách trẻ, để trẻ đứng trên tấm ván và dậm dậm chân rồi từ từ chuyển dần sang bước và nhún nhảy. Bạn cho bé bước 2, 3 bước rồi nghỉ. Mỗi lần chơi với bé, bạn có thể làm vài lần. Tập thường xuyên giúp cơ chân khỏe, giữ được phản xạ bước đi, sau này việc đi của bé sẽ tốt hơn.

- Từ 2, 3 tháng cho trẻ tập lẫy: Khi bé đã có thể tự chuyển sang tư thế nằm nghiêng, bạn cho trẻ nắm vào ngón tay trỏ hoặc cái của bạn, và kéo bé lật sấp. Chỉ vài lần, bé sẽ biết rằng bé có thể lẫy, và dùng lực cố gắng lẫy. Cũng chỉ sau vài lần, bé sẽ bắt đầu nắm tay bạn chắc hơn để được lẫy và bé cũng ham muốn được lẫy nhiều hơn, cố gắng hơn khi tự lẫy.

- Từ 2 đến 3 tháng, thường xuyên nắm 10 ngón tay và 10 đầu ngón tay của bé, vừa cầm vừa nói tên các ngón tay, treo một sợi dây chuông vào một bên tay hoặc bên chân của trẻ, để dây chuông phát ra tiếng kêu mỗi khi trẻ vận động tay chân nhằm làm trẻ chú ý tới mối quan hệ giữa động tác của chân hoặc tay với sợi dây chuông; thường xuyên cho trẻ cầm chiếc que hay chiếc trống nhỏ để trẻ có thể cầm được vật này khi đánh rơi vật khác. Đồng thời, bắt đầu thực hiện các thao tác như để trẻ nằm ngửa, nắm lấy hai tay trẻ và giơ lên cao, đặt song song, đặt phía trước và hạ xuống, vừa thực hiện vừa đếm “một, hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám; hai, hai, ba, bốn...”, sau đó lần lượt thực hiện với từng chân một, cuối cùng massage từ đầu đến chân cho trẻ.

- Từ 3, 4, 5 tháng cho bé tập đạp chân: Đạp vào các vật phát ra tiếng kêu như nilon, lật đật, nhạc cụ,… Khi phát ra tiếng kêu bé sẽ thích thú và đạp tiếp. Hoạt động này giúp bé phát triển cơ và xúc giác của chân.

- Khi trẻ được 3 đến 4 tháng bắt đầu cho trẻ nằm ngửa giơ chân lên cao, nằm ngửa xoay mình nằm nghiêng sang phải, sang trái và nằm nghiêng xoay mình chuyển sang nằm ngửa. Khi nằm ngửa rèn cho trẻ cầm hai tay người lớn để ngồi dậy.

- Từ 4, 5, 6 tháng cho trẻ tập nhún nhảy: Chỉ cần nhấc bé lên, rồi lại đặt bé xuống, để chân bé chạm mặt đất, rồi lại nhấc lên là bé cảm giác chân chạm xuống đất và sau đó nhún chân, bật lên theo nhịp tập của người lớn. 

- Thường xuyên chủ động thực hiện các bài chơi - tập phù hợp để phát triển các vận động nằm sấp, chống đẩy, lẫy, trườn, ngồi, đi, cầm nắm, buông thả đồ vật, tập vận động tinh của bàn tay, phối hợp tay, chân, đầu, mình… Các bài chơi tập phải được thực hiện trong sự tương tác giữa người lớn và trẻ, sử dụng hợp lý các phương tiện như đồ vật, đồ chơi, bài hát, bài thơ phù hợp với lứa tuổi, tạo cho bé tâm trạng vui vẻ, thoải mái mới thực sự mang lại hiệu quả. 

- Thường xuyên cho da, chân và tay bé được tiếp xúc với các loại đồ vật có tính chất khác nhau như trơn nhẵn, mềm, ấm, lạnh, thô ráp... kích thích khả năng xúc giác.

- Hãy cho bé cầm nắm ngón tay của bạn: Từ khi lọt lòng trẻ được tập cầm nắm đồ vật sẽ rất nhanh khôn. Trẻ sơ sinh có khả năng nắm chặt bất cứ vật gì trong lòng bàn tay, song khả năng này lại biến mất rất nhanh. Để cho khả năng nắm này của bé không mất đi, bạn nên tập cho bé cầm nắm đồ vật, cầm ngón tay bạn và nhẹ nhàng kéo bé lên. 

Lưu ý: khi luyện tập cho bé cầm nắm, bạn không được rời mắt, kẻo bé va quệt đồ vật vào đầu, vào mặt, vào người, thành tai nạn.

- Khi trẻ được 3 đến 4 tháng tuổi, luyện cho trẻ đập quả cầu nhỏ treo phía trước và tập nhận bóng bằng một tay hoặc hai tay, cho trẻ cầm lục lạc, xúc xắc rung để phát ra âm thanh kích thích thính giác, luyện vận động của tay. Tập cho trẻ thả lỏng tứ chi, luyện tập cánh tay và phần chân co duỗi. Trẻ rất thích thú với những hoạt động này vì giúp trẻ hưng phấn và có lợi cho tuần hoàn máu, trao đổi chất làm sức khỏe được tăng cường.

- Khi trẻ được 5 tháng tuổi, sử dụng một miếng đệm để đỡ trẻ cho trẻ ngồi.

- Khi trẻ được 5, 6 tháng tuổi khuyến khích trẻ tự ngồi chơi đồ chơi một mình; cho trẻ chơi với đồ chơi làm bằng các nguyên vật liệu khác nhau như búp bê, các con vật, lục lạc, xúc xắc, hình khối giúp trẻ phát triển chức năng sờ mó, đập vỗ, lấy đồ vật bằng tay giúp trẻ luyện các giác quan, khám phá thế giới xung quanh, kích thích tư duy. Có thể tập luyện cơ tay cho trẻ bằng cách cho bé cầm 2 ngón tay cái của mẹ, kéo bé lên để bé ở tư thế treo xà đơn trong khoảng 30 - 60 giây/ lần, giúp gân cốt của bé dần rắn chắc, vận động cánh tay của trẻ tốt hơn; có thể bế trẻ quay tròn hoặc đặt bé trên ghế quay rồi quay tròn mấy vòng để luyện khả năng thăng bằng cho trẻ, sau này khả năng cân bằng của cơ thể trẻ tốt hơn, lớn lên trẻ dễ thích nghi với việc di chuyển bằng các phương tiện giao thông khác nhau và trẻ không bị say khi đi tàu xe.

- Từ  6 đến 7 tháng có thể cho trẻ quan sát người lớn đóng mở nắp hộp, xếp chồng các khối gỗ, khối nhựa lên nhau, người lớn vừa làm vừa hát bài hát thiếu nhi cho trẻ nghe, dần dần tập cho trẻ làm theo luyện sự linh hoạt của đôi bàn tay.

- Từ 8 đến 9 tháng tập cho trẻ chơi xếp gỗ, lăn bóng, dùng gậy lấy đồ vật.

- Từ 9 đến 10 tháng tập cho trẻ biết giơ một ngón tay lên biểu thị số 1, dùng “gật đầu” biểu thị đồng ý.

- Từ 11 đến 12 tháng. Dạy trẻ có thể nghe theo mệnh lệnh của người lớn để cầm 7, 8 loại đồ vật, biết dịch chuyển chướng ngại vật che khuất tầm nhìn, biết tìm đồ vật đã cất giấu.

- Người lớn thể hiện tình yêu thương với trẻ bằng cách thường xuyên tiếp xúc với làn da của trẻ, bế ẵm và thơm trẻ đồng thời tạo cho trẻ cảm giác vui vẻ và an toàn.

- Dùng ngón tay cù vào ngực, lòng bàn tay, lòng bàn chân của trẻ để trẻ mỉm cười phản ứng lại, dần chuyển từ cười mỉm sang cười to.

- Tạo môi trường bồi dưỡng cho trẻ “sự mẫn cảm với nhận mặt chữ”. Bắt đầu từ 5 đến 6 tháng khi chơi - tập cho trẻ cần có các thẻ từ tương ứng như: lẫy, trườn, búp bê, bóng… đọc, giải thích cho trẻ nghe và chỉ cho trẻ nhìn.

Cho trẻ tiếp xúc với ánh nắng, không khí, nước, cho trẻ đi công viên, bảo tàng… để trẻ có cơ hội tiếp xúc với môi trường sống, tăng khả năng đề kháng, dần thích nghi với cuộc sống bên ngoài, đồng thời trẻ có điều kiện quan sát, khám phá thế giới xung quanh, để lại nhiều ấn tượng sâu sắc cho trẻ.

5. Giáo dục sớm phát triển vận động cho trẻ từ 1 đến 2 tuổi

5.1 Đặc điểm vận động của trẻ từ 1 đến 2 tuổi 

• Trẻ 13 – 15 tháng:

• Đi men giỏi, bắt đầu tự đi một mình được một vài bước, trẻ thường giơ tay ra phía trước để giữ thăng bằng.
• 15 tháng biết mở một cái hộp, bắt chước xếp chồng 2 khối vuông và vẽ nghệch ngoạc.
• Trẻ sử dụng ngón tay dễ dàng. Có thể nhặt một vật bằng đầu ngón tay cái và ngón tay trỏ. Trẻ có thể cầm chén uống nước nếu được giúp đỡ.
• Tự ngồi xuống, tự leo lên ghế, xoay người lại ngồi.

• Trẻ 16 – 18 tháng:

• Đi vững, chạy được, đứng thẳng, mắt nhìn xa.
• Bắt đầu cầm cốc uống nước, cầm thìa, có thể đóng mở cái hộp nhỏ, cầm bút vẽ trên tờ giấy. 
• Đi thụt lùi chầm chậm, có thể ngồi xổm nhặt đồ, đẩy xe, chạy hoặc đuổi rượt.
• Hai tay có thể đưa từ trên xuống dưới, từ trước ra sau, có thể giơ tay quá đầu.
• Có thể vung hai tay ném bóng ra đằng trước, giơ chân đá quả bóng nằm im.

• Trẻ 1,5 – 2 tuổi 

• Phối hợp giữa tay và mắt, học cách dùng tay để ném và nhận bóng.
• Đi nghiêng, đi giật lùi, lăn, nhảy vượt, quỳ, trèo, chạy, nhảy.
• Đứng thăng bằng, leo, trèo, có thể bám vào tay vịn cầu thang để lên xuống cầu thang, có thể đạp xe ba bánh.
• Có thể cầm vật nhỏ như túm vải, cầm bút lông vẽ nguệch ngoạc.
• Có thể tự xúc ăn khá tốt.
• Có thể tự đánh răng, nhưng cần bố mẹ giúp đỡ.
• Bước đầu có thể tự kiểm soát hành động như đi nhanh, đi chậm, dừng lại, v.v…; nhún nhẩy theo nhạc.

5.2. Các phương pháp giáo dục phát triển vận động cho trẻ 1 đến 2 tuổi

- Trẻ từ 12 tháng trở lên có thể giúp trẻ tập xếp các khối hộp chồng lên nhau. Lấy các đồ vật ra khỏi hộp.

- Từ 18 tháng trở lên có thể cho trẻ tự cầm thìa xúc ăn, tập bóc chuối, dùng dao nhựa để cắt chuối; Cho trẻ xâu hột hạt; Cầm bút vẽ ngoệch ngoạc; Tập cầm đũa gắp hột hạt, ăn cơm; Cho trẻ rót nước từ cốc này sang cốc khác, từ chai này sang chai khác; Chơi với gạo, đỗ, ngô: xúc, đổ, đong,…

- Chơi cùng trẻ: ném bóng, chuyền bóng, đá bóng, vẽ, nhặt xếp đồ chơi,…

- Giúp đỡ để trẻ có thể tự rửa tay, cầm bút vẽ, chải răng,…

- Cùng trẻ đi lên, đi xuống cầu thang, leo trèo, bò, trườn, vận động theo nhạc…

- Tạo các cơ hội để trẻ có thể vận động ngoài trời: đi bộ, chạy, tập đi xe đạp 3 bánh, đi lên đi xuống bậc thang, leo trèo, nhảy.

6. Giáo dục sớm phát triển vận động cho trẻ từ 2 đến 3 tuổi

6.1 Đặc điểm vận động cho trẻ từ 2 đến 3 tuổi

• Thích tự phục vụ trong bữa ăn, vệ sinh cá nhân, khi ngủ.
• Sử dụng thành thạo đồ dùng ăn uống.
• Có kỹ năng tự phục vụ như: súc miệng, chải răng, rửa tay, rửa chân, đi dép, mặc quần áo, lau bàn, bày bát, chuyển ghế. 
• Phối hợp vận động tay chân, các bộ phận của cơ thể nhịp nhàng khi chạy, leo trèo, lên xuống thang, đá bóng, 
• Giữ được thăng bằng: khi đạp xe ba bánh; đi trên ván thăng bằng; đi đầu đội túi cát, uốn cong người.  
• Phát triển kỹ năng vận động tinh bằng cách tô/đồ, dùng kéo, dao cùn để cắt, vẽ, và xâu chuỗi.
• Biết thực hiện an toàn cho bản thân (không cho dị vật vào mũi, không theo người lạ).
• Có thể làm đúng động tác theo mệnh lệnh.
• Có thể đứng một chân, nhảy xa, có thể nhảy ở độ hơi cao xuống mà vẫn đứng vững.
• Có thể đi thăng bằng, biết cách trèo leo, có khả năng thăng bằng tốt.
• Học đạp xe 3 bánh.
• Phối hợp nhịp nhàng các bộ phận trên cơ thể và giữ được thăng bằng khi vận động. 
• Có thể đi giật lùi.

6.2. Các phương pháp giáo dục phát triển vận động cho trẻ 2 đến 3 tuổi

- Vận động tinh: xâu hột hạt, xâu dây, cắt, xé,…

- Cần cho trẻ thực hiện nhiều hơn các vận động như nhảy từ trên cao xuống, nhảy xa, đuổi chạy tự do, và vận động cân bằng đi trên cầu thăng bằng, đi trên vạch kẻ hẹp như vậy mới thúc đẩy phát triển sức khỏe và tính cách cho trẻ.

- Bồi dưỡng cho trẻ hứng thú với sự vật xung quanh như thường xuyên cho trẻ đi chơi trong môi trường có lợi cho sức khỏe như công viên, chơi trên thảm cỏ, sông núi, rừng,…

- Tạo cơ hội để tăng cường khả năng vận động đôi tay, ví dụ như xếp các miếng gỗ, ghép tranh, chơi đất nặn, chơi bóng,… người lớn cùng chơi với trẻ.

- Động viên, khuyến khích trẻ tự phục vụ như rửa tay, mặc quần áo, kéo khóa quần và giúp bố mẹ làm một số hoạt động lao động đơn giản như lau bàn, dọn bàn, bắt chước mẹ dùng các công cụ lao động như sử dụng búa nhỏ, xẻng nhỏ,… 

Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Võ Kỳ Anh và các cộng sự: Tập bài giảng về Giáo dục sớm dành cho sinh viên CĐSPTƯ, Viện IPD, 2018. 
2. Nguyễn Võ Kỳ Anh và các cộng sự: Tài liệu tập huấn về Giáo dục sớm dành cho các câu lạc bộ giáo dục gia đình, Viện IPD, 2015. 
3. Glenn Doman, Janet Doman: Dạy trẻ thông minh sớm, NXB Lao động - Xã hội, 2011. 
4. Ibuka Masaru, “Chờ đến mẫu giáo thì đã muộn”, NXB Văn học, 2013. 
5. Phùng Đức Toàn, Bộ sách “Phương án 0 tuổi”. Nhà xuất bản Lao Động Xã Hội, 2010.